Nguyên nhân của tất cả đau khổ thực ra đều do con người luôn bị chi phối bởi sân hận, ghen ghét, chấp ngã, vô minh và rất nhiều điều vô nghĩa khác. Chúng ta hoàn toàn làm nô lệ cho những xúc tình tiêu cực song lại không hề ý thức được điều này. Chúng ta nghĩ mình có quyền làm tổn thương hoặc lạm dụng người khác trong khi thực tế đây chỉ là suy nghĩ của những kẻ mù quáng mê mờ.
Trên hành trình tìm cầu giác ngộ, dù khó khăn đến cỡ nào chúng ta cũng không được phép lấy hận thù đáp trả hận thù. Với sự cảm thông, chúng ta có thể hiểu tại sao người khác lại cư xử nghiệt ngã hoặc nói nặng lời với mình. Song nếu cũng đáp trả bằng hành động tương tự thì ta có đâu hơn gì họ? Chúng ta sẽ chẳng rút ra bài học gì cho mình?
Bây giờ bạn cũng cần kiểm lại xem đã có lúc nào mình vào hùa với việc chỉ trích hay đàm tiếu thị phi về người khác chưa. Hầu hết chúng ta đều rất thích thú việc này. Bất cứ khi nào bàn luận về một điều gì, chỉ sau vài phút, chúng ta bắt đầu phán xét, chê bai, bình phẩm. Chúng ta không cưỡng lại được thói quen tập khí này. Thế nhưng, làm sao ta có thể chắc chắn rằng mình đã hiểu thấu đáo về đối tượng bị chỉ trích? Rất có thể đó là một Bồ tát hay bậc Thầy đang thực hành mật hạnh, hoặc có thể đối tượng bị chỉ trích chẳng làm gì thực sự sai trái? Bởi vì những gì họ làm vốn ngoài phạm vi hiểu biết của mình nên ta hãy để họ yên ổn. Chúng ta cần từ bỏ thói quen phán xét và chỉ trích người khác. Tốt nhất chúng ta hãy học cách tự xét mình và giữ im lặng không xét lỗi người khác.
Khi làm được như vậy, chúng ta sẽ có lời nói nhẹ nhàng hòa ái hơn. Với động cơ đúng đắn và thanh tịnh, chắc chắn chúng ta sẽ mang đến sự bình an, hoan hỷ cho mọi người. Ái ngữ rất cần thiết, nó giúp người khác được an vui, nhờ vậy mà bản thân ta cũng thư thái, nhẹ nhàng. Để làm được điều đó bạn cần luôn tỉnh thức hiểu rõ về bản thân, nếu thiếu tỉnh thức, cho dù một đôi lần bạn có thể giữ điềm tĩnh nhưng rồi sẽ có lúc bạn sao nhãng. Tâm tỉnh thức vô cùng quan trọng trong mọi tình huống. Tỉnh thức giúp bạn vượt qua mọi trở ngại của cuộc sống, nhờ nó bạn có thể kiểm soát được những xúc tình phiền não thiêu đốt, giữ được cân bằng trên con đường Trung đạo mà không đi chệch hướng hay bị cuốn theo nẻo khác. Nhưng như vậy không có nghĩa bạn phải cứng nhắc hay bảo thủ trong cuộc sống. Hãy cứ vui cười và tận hưởng cuộc sống của mình. Chỉ có điều, cùng với tâm tỉnh giác, sáng suốt, bạn sẽ không bao giờ cười trên đau khổ và sự khó nhọc của mọi người.
~ Trích ấn phẩm “Giác ngộ mỗi ngày” – Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa