Sự ganh tị và lòng tự hào có thể trở nên quái ác và khó nhận diện; thỉnh thoảng, chúng xuất hiện như một cảm xúc thù nghịch vi tế. Chẳng hạn như khi có người khen con tuyệt vời thì con cảm thấy dễ chịu. Nhưng khi người đó nói tiếp ‘𝘈𝘯𝘩 𝘵𝘩𝘢̣̂𝘵 𝘵𝘶𝘺𝘦̣̂𝘵 𝘷𝘰̛̀𝘪 𝘯𝘩𝘶̛𝘯𝘨 𝘢𝘯𝘩 𝘬𝘪𝘢 𝘭𝘢̣𝘪 𝘤𝘢̀𝘯𝘨 𝘵𝘶𝘺𝘦̣̂𝘵 𝘷𝘰̛̀𝘪 𝘩𝘰̛𝘯’ thì một cảm xúc khó chịu xuất hiện . Khi những người khác được khen ngợi thì chúng ta chẳng muốn nghe. Khi những ý nghĩ ganh tị và tự hào vi tế chưa được nhận diện thì chúng biến thành những cảm xúc mãnh liệt bám luyến vào hạnh phúc của chính mình và thù nghịch đối với những người khác. Căn nguyên của tất cả những vấn đề này là sự chấp ngã. Bởi vì chúng ta tin chắc chắn vào cái ngã này nên chúng ta hoảng hốt khi nó bị đe dọa. Khi những người khác chỉ trích chúng ta thì chúng ta giận dữ.
Thật ra, khi người khác trách mắng con thì họ không thể quy thêm cho con cái lỗi mà con không có. Khi những người khác ca ngợi con thì con cũng chẳng trở nên tuyệt vời gì hơn. Cái những người khác nói về con không ảnh hưởng gì đến khuyết điểm và ưu điểm của con. Chỉ có riêng con mới có thể thấy mình có lỗi đó hay không. Nếu con không có lỗi mà người khác quy kết thì chẳng cần phải bực mình làm gì bởi vì sự chỉ trích không mang thêm lỗi đến cho con. Nếu con thực sự có cái lỗi mà người khác cáo buộc thì người vạch ra cái lỗi đó trở thành người thầy tử tế, giúp con sửa lỗi. Dzogchen Patrül Rinpoche đã dạy rằng, ‘Đ𝘶̛̀𝘯𝘨 𝘣𝘢𝘰 𝘨𝘪𝘰̛̀ 𝘯𝘩𝘪̀𝘯 𝘷𝘢̀𝘰 𝘶̛𝘶 đ𝘪𝘦̂̉𝘮 𝘤𝘶̉𝘢 𝘤𝘩𝘪́𝘯𝘩 𝘮𝘪̀𝘯𝘩, 𝘤𝘶̃𝘯𝘨 đ𝘶̛̀𝘯𝘨 𝘣𝘢𝘰 𝘨𝘪𝘰̛̀ 𝘯𝘩𝘪̀𝘯 𝘷𝘢̀𝘰 𝘬𝘩𝘶𝘺𝘦̂́𝘵 đ𝘪𝘦̂̉𝘮 𝘤𝘶̉𝘢 𝘯𝘩𝘶̛̃𝘯𝘨 𝘯𝘨𝘶̛𝘰̛̀𝘪 𝘬𝘩𝘢́𝘤. 𝘏𝘢̃𝘺 𝘭𝘶𝘰̂𝘯 𝘭𝘶𝘰̂𝘯 𝘯𝘩𝘪̀𝘯 𝘷𝘢̀𝘰 𝘬𝘩𝘶𝘺𝘦̂́𝘵 đ𝘪𝘦̂̉𝘮 𝘤𝘶̉𝘢 𝘤𝘩𝘪́𝘯𝘩 𝘮𝘪̀𝘯𝘩 𝘯𝘩𝘶̛𝘯𝘨 đ𝘶̛̀𝘯𝘨 𝘣𝘢𝘰 𝘨𝘪𝘰̛̀ 𝘯𝘩𝘪̀𝘯 𝘷𝘢̀𝘰 𝘬𝘩𝘶𝘺𝘦̂́𝘵 đ𝘪𝘦̂̉𝘮 𝘤𝘶̉𝘢 𝘯𝘩𝘶̛̃𝘯𝘨 𝘯𝘨𝘶̛𝘰̛̀𝘪 𝘬𝘩𝘢́𝘤’.
Nhận biết được từng tâm trạng ganh tị và tự hào vi tế khi chúng khởi sinh là điều quan trọng. Điều này đòi hỏi rất nhiều nỗ lực, phải duy trì sự tỉnh thức bởi vì rất khó nhận diện những tâm trạng này. Mỗi khi một ý nghĩ như vậy khởi lên thì con phải áp dụng phương pháp buông xả nó ngay. Tốt nhất là con nên loại bỏ các tâm thức này thông qua sự nhận biết: nếu con có thực hành dựa vào tỉnh giác thì sẽ nhận diện ra được các tư tưởng của mình vào thời điểm chúng khởi sinh va cũng nhận biết ra được tánh Không của nó. Nếu con nhận biết được thì các vọng niệm sẽ mất tác dụng. Chúng sẽ không chi phối con theo cách này hay cách khác. Nếu sự tỉnh thức của con chưa đủ mạnh thì con có thể áp dụng cách tiếp cận theo kiểu Bồ tát hạnh , xem người đó là mẹ, bạn thân nhất hay con của con và từ đó phát khởi lòng bi mẫn đối với anh ta.
Và nếu việc này cũng quá khó trong một số hoàn cảnh thì con có thể áp dụng cách tiếp cận biệt giải thoát giới. Đó là quán chiếu những khuyết điểm của cảm xúc này và nhận thức rằng hậu quả của hành động theo cảm xúc như vậy là sự đọa sinh xuống những cõi thấp. Con phải áp dụng một trong ba cách tiếp cận này tùy theo căn cơ của con khi phiền não phát sinh. Con phải thực hành theo đúng căn cơ của mình, cũng giống như đứa trẻ phải mặc quần áo trẻ con và người lớn phải mặc quần người lớn. Một đứa trẻ mà mặc đồ rộng thùng thình của người lớn là rắc rối rồi. Tóm lại, đức Phật đã tóm tắt như sau ‘𝘏𝘰𝘢̀𝘯 𝘵𝘰𝘢̀𝘯 đ𝘪𝘦̂̀𝘶 𝘱𝘩𝘶̣𝘤 𝘵𝘢̂𝘮 𝘵𝘩𝘶̛́𝘤 𝘤𝘶̉𝘢 𝘤𝘩𝘪́𝘯𝘩 𝘮𝘪̀𝘯𝘩; đ𝘢̂𝘺 𝘭𝘢̀ 𝘨𝘪𝘢́𝘰 𝘱𝘩𝘢́𝘱 𝘤𝘶̉𝘢 đ𝘶̛́𝘤 𝘗𝘩𝘢̣̂𝘵’.
~ “Những Lời Khai Thị Từ Bậc Tôn Quý” – Đại Sư Garchen Rinpoche
Trích Khai thị số 6: Nhận biết ganh tỵ và tự hào
* Link tải file pdf “Những Lời Khai Thị Từ Bậc Tôn Quý”: https://lienhoaquang.com/thu-vien_NHU%CC%83NG-LO%CC%80I-KHAI-THI%CC%A3_dccmtpl_xem-PDF_tuequang.html
* Link sách nói “Những Lời Khai Thị Từ Bậc Tôn Quý”:
https://www.facebook.com/195755201260396/videos/488565375626966/